WSZYSTKO CO POWINNAŚ WIEDZIEĆ O RAKU JAJNIKA

Rak jajnika to nowotwór złośliwy występujący u kobiet głównie w okresie około i pomenopauzalnym. Charakteryzuje się on obecnością komórek nowotworowych w jednym lub obu jajnikach. Jego najczęstszy typ (90%) to rak nabłonkowy.

Epidemiologia – Polska i Świat

Rak jajnika to piąty pod kątem zapadalności nowotwór złośliwy u kobiet w Polsce. Rocznie dotyka ok. 3 400 osób. Cechuje się wyższą śmiertelnością niż rak szyjki macicy – pod tym względem zajmuje 4 miejsce. Co roku na raka jajnika umiera ok. 2 500 Polek.

Na świecie rak jajnika jest ósmym co do zapadalności nowotworem złośliwym u kobiet. Co 3 minuty na świecie umiera na niego jedna kobieta, a w ciągu roku ok. 140 000.

Największe zagrożenie rakiem jajnika występuje u kobiet po 45. roku życia (w okresie około i pomenopauzalnym). Aż 50% zdiagnozowanych pacjentek przegrywa walkę z tym nowotworem. Jego skuteczne leczenie wciąż pozostaje wyzwaniem dla specjalistów na całym świecie.

Objawy

Rak jajnika nazywany jest „cichym zabójcą”, gdyż rozwija się niemalże bezobjawowo (brak objawów charakterystycznych dla wczesnych etapów rozwoju tej choroby). Objawów, takich jak: biegunki, zaparcia, bóle brzucha, zmęczenie, brak apetytu, zaburzenia oddawania moczu nie łączy się zazwyczaj z chorobą nowotworową i najczęściej się je bagatelizuje. To sprawia, że rak jajnika wykrywany jest zwykle w zaawansowanym stadium, gdy typowym dla niego objawem jest tzw. wodobrzusze (nagromadzenie się płynu w jamie otrzewnowej), połączone z uczuciem permanentnego zmęczenia, zaburzeniami odżywiania, a szanse na wyleczenie pacjentki są zdecydowania mniejsze niż we wczesnych stadiach choroby. Ponad połowa kobiet ze zdiagnozowanym zaawansowanym rakiem jajnika nie przeżywa pięciu lat. To znacznie gorsze rokowania niż w przypadku raka szyjki macicy, czy raka piersi.

Czynniki ryzyka

Główne czynniki ryzyka występowania raka jajnika to predyspozycje genetyczne (występowanie raka piersi/raka jajnika w rodzinie), wczesna pierwsza miesiączka i późna menopauza, bezdzietność. Ryzyko zachorowania na raka jajnika rośnie wraz z wiekiem, największe jest u kobiet po 45. roku życia. Prawdopodobnie, na ryzyko wystąpienia raka jajnika wpływa niezdrowy tryb życia (wysokotłuszczowa dieta, otyłość).

Profilaktyka i leczenie

Niestety nie istnieją skuteczne metody zapobiegania rakowi jajnika. Bardzo ważna jest stała opieka ginekologiczna. Regularne badania ginekologiczne i wykonywanie USG wewnątrzmacicznego mogą pomóc w wykryciu raka jajnika we wczesnym stadium i zwiększyć szansę na wyleczenie.

Leczenie raka jajnika najczęściej rozpoczyna się od rozległej operacji chirurgicznej. Kontynuację terapii mogą stanowić chemioterapia i radioterapia. Ważne jest, aby pacjentki pozyskiwały wiedzę o chorobie
i o nowoczesnych sposobach jej leczenia.

Doniesienia ze świata

Na tegorocznym i ubiegłorocznym kongresie ASCO (American Society of Clinical Oncology) zaprezentowano wyniki badań wykazujące, że angiogeneza (tworzenie sieci naczyń krwionośnych) odgrywa istotną rolę w rozwoju raka jajnika, a terapia antyangiogenna opóźnia rozwój choroby u chorych na zaawansowanego raka jajnika .

Rozpoznanie raka jajnika w jego wczesnym stopniu zaawansowania jest raczej „dziełem” przypadku niż „triumfem” badań naukowych. Możliwość wczesnego wykrycia raka jajnika, które ma fundamentalne znaczenie dla wyleczenia, jest ograniczona.

Uważa się powszechnie, że nie ma wczesnych objawów charakterystycznych dla raka jajnika i dlatego w ok. 75% przypadków rak rozpoznawany jest w III i IV stopniu klinicznego zaawansowania. Współcześnie należy dążyć do zmiany poglądu o braku wczesnych objawów i uświadamiać zarówno lekarzy, jak i kobiety, że rak jajnika powoduje objawy, ale są one początkowo dyskretne i manifestują się dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego dlatego często są przez chorą bagatelizowane, a niekiedy przez lekarza niewłaściwie rozpoznawane jako zmiany patologiczne w pęcherzyku żółciowym, trzustce bądź jelicie grubym, leczone zachowawczo bez badania ginekologicznego.

Najczęściej zgłaszanymi objawami, z których powodu chora zgłasza się do lekarza, są:

  • „dyskomfort” w jamie brzusznej określany przez chore jako „coś, co przeszkadza w brzuchu”
  • wzdęcia niezależnie od rodzaju spożywanych pokarmów i w różnym czasie nawet po lekkostrawnych posiłkach
  • brak łaknienia – uczucie pełności w jamie brzusznej
    zaparcia stolca na przemian z biegunkami
  • bóle okolicy krzyżowej i w dole brzucha
    powiększenie obwodu brzucha (czasem bez dolegliwości)
  • Wymienione objawy u chorych na raka jajnika są nawracające i ujawniają się 20–30 razy w ciągu miesiąca, natomiast przy guzach łagodnych 2–3 razy.

Powinno być zasadą obowiązującą dążenie do wykluczenia raka jajnika u chorych powyżej 40 roku życia z uporczywymi dolegliwościami z przewodu pokarmowego, które nie są definitywnie i jednoznacznie rozpoznane i uporczywie nawracające, a nie poddające się leczeniu internistycznemu. Kobiety w okresie około– i pomenopauzalnym bez dolegliwości ginekologicznych, ale z objawami z przewodu pokarmowego zgłaszają się raczej do gastroenterologa, lekarza rodzinnego, czasami do chirurga. Dlatego ci specjaliści mają duże możliwości przyczynienia się do rozpoznania raka jajnika w jego wczesnym stopniu zaawansowania i nieopóźniania leczenia. Każda chora przed zaplanowaną operacją brzuszną ze wskazań pozaginekologicznych powinna być zbadana przez ginekologa.

Dokładny wywiad i badanie ginekologiczne pozostaje najbardziej realną i możliwą do przeprowadzenia metodą wykrycia wczesnego raka jajnika, po uwzględnieniu danych epidemiologicznych i ścisłej obserwacji kobiet o podwyższonym ryzyku zachorowania.

Rozpoznanie raka jajnika w stopniu wysokiego zaawansowania nie nastręcza trudności rozpoznawczych. Stwierdzony klinicznie guz w okolicy przydatków to poważne podejrzenie raka. To podejrzenie jest uzupełniane badaniem USG przez pochwę i badaniem poziomu markera CA125. Mimo że obraz USG, nawet bardzo dokładnie i szczegółowo opisany, nie jest podstawą dla rozpoznania raka, ale z całą pewnością – łącznie z podwyższonym poziomem markera 125CA – zbliża do takiego rozpoznania. Badanie USG bywa uzupełnione badaniem dopplerowskim.

W rozpoznaniu raka jajnika znaczącą rolę odgrywa dokładny wywiad, zwłaszcza u chorych należących do grupy podwyższonego ryzyka zachorowania. Jeśli istnieje duże podejrzenie raka jajnika, należy przeprowadzić następujące badania:

  • pełne badanie podmiotowe i przedmiotowe. W badaniu musimy uwzględnić dokładne badanie dostępnych węzłów chłonnych (pachwinowe, nadobojczykowe);
  • badanie ginekologiczne; USG przezpochwowe i przezbrzuszne;
  • ocena poziomu antygenu CA125 w surowicy krwi;
    podstawowe badania laboratoryjne;
    gastroskopia, kolonoskopia i USG piersi.

Źródło: Jestem Przy Tobie

Niestety nie istnieją jeszcze żadne profilaktyczne badania przesiewowe, które wcześnie wykrywałyby raka jajników. Zaleca się natomiast inne, umożliwiające wykrycie różnych schorzeń jajnika, w tym także nowotworowych.

Są to:

  • Coroczne badanie ginekologiczne u kobiet powyżej 18 roku życia i coroczne badanie przez odbyt u kobiet powyżej 35 roku życia
  • Ultrasonografia przezpochwowa, szczególnie u kobiet, u których badanie ginekologiczne nie jest dokładne lub jego interpretacja budzi wątpliwości
  • Ocena stężenia markera Ca 125 – test ma większą wartość u kobiet po menopauzie. Należy jednak pamiętać, ze jego czułość nie jest wysoka, ponieważ szereg chorób nienowotworowych również powoduje wzrost stężenia tej substancji we krwi

Jeśli wynik któregoś z wymienionych testów jest dodatni, należy skonsultować się z ginekologiem, najlepiej ginekologiem – onkologiem.

Są dwie metody, które mogłyby zmniejszyć śmiertelność z powodu raka jajnika: wczesne jego rozpoznanie i zapobieganie jego rozwojowi. Niestety nie wiemy dokładnie, kto zachoruje na raka jajnika, a kto nie. Ale jeżeli regularnie się badasz, można zdiagnozować raka we wczesnym stadium rozwoju i szanse, że zostanie wyleczony są naprawdę duże.W celu wczesnego wykrycia raka jajnika najczęściej wykorzystuje się badanie kliniczne, ultrasonografię i oznaczanie poziomu markera nowotworowego CA125 w surowicy krwi.
Okresowe badanie ginekologiczne pozostaje najbardziej realną i możliwą do przeprowadzenia metodą wykrycia wczesnego raka jajnika.

W wielu krajach od dawna prowadzone były i są nadal próby badań przesiewowych populacyjnych mających na celu wykrywanie raka jajnika w I stopniu zaawansowania. W raku jajnika nie ma wyodrębnionych stanów przednowotworowych utajonych. Dlatego w rozumieniu badań przesiewowych stopień I zaawansowania można uznawać jako „fazę utajoną”. Rozwój badań i oznaczanie markerów nowotworów w surowicy krwi w połączeniu z badaniami USG stwarzało nadzieję, że wprowadzając takie badania do badań populacyjnych przesiewowych kobiet uznane za zdrowe przyczyni się do poprawy wyników leczenia raka jajnika (patrz profilaktyka raka szyjki macicy).Istotny postęp w rozpoznawaniu stanowiło wprowadzenie do badan w surowicy krwi markera nowotworowego CA125 wykrytego w 1981 roku. Obserwacje kliniczne wskazują, że w rozwoju raka jajnika stężenie markera CA125 ma tendencję wzrostową, ale należy pamiętać, że podwyższone stężenie antygenu CA125 obserwuje się również w wielu innych stanach chorobowych nowotworowych i nienowotworowych (zwłaszcza w stanach zapalnych i endometriozie miednicy mniejszej).

Badania USG nie można uznać za bardzo użyteczną i pewną metodę przesiewową w raku jajnika. Dotychczasowe badania wykazują jednocześnie na jej niewystarczającą swoistość oraz znaczny odsetek wyników fałszywie dodatnich. Technika kolorowego Dopplera nie została również oceniona jako wystarczająco swoista (podobnie jak USG ), aby ją rekomendować do badań populacyjnych przesiewowych, podobnie jak oznaczanie poziomu antygenu CA125 w surowicy krwi.

Tomografia komputerowa (TK), rezonans magnetyczny (MRI), radioimmunoscyntygrafia i PET nie są rekomendowane mimo ich dobrych wartości w diagnostyce przede wszystkim z uwagi na duże koszty tych badań i ich niedostateczną dostępność, jak również nieakceptowania badania tomografii komputerowej (TK) i rezonansu magnetycznego (MRI) przez wiele chorych.

Teoretycznie profilaktyczne usunięcie jajników powinno zabezpieczyć przed rozwojem raka. Nabłonek pokrywający jamę otrzewnej podlega jednak podobnemu procesowi nowotworzenia i dlatego w obserwacjach klinicznych nie potwierdza się skuteczności chirurgicznego usunięcia jajników w 100%.

profilaktyczne wycięcie jajników jest polecane u kobiet, u których stwierdzono dwukrotnie w rodzinie (u krewnych pierwszego stopnia) raka nabłonkowego jajnika,
podkreśla się ochronną rolę antykoncepcji doustnej,
badania przesiewowe celem stwierdzenia obecności guzów jajnika z użyciem USG lub oznaczeń antygenu CA-125 są nadal zbyt kosztowne dla publicznej służby zdrowia; wydaje się, że w przypadku raka nabłonkowego ważną rolę odgrywa częstotliwość owulacji
genetyczne zmiany konieczne do niekontrolowanego wzrostu i zwyrodnienia nowotworowego; zgodnie z tym następujące czynniki odgrywają rolę ochronną:
o stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych;
o wielorództwo;
o późna pierwsza miesiączka;
o wczesna menopauza;
kobiety w okresie przedmenopauzalnym powinno się zachęcać do stosowania doustnych pigułek antykoncepcyjnych; zawarta w nich progestyna może chronić przed powstaniem raka jajnika przez regulowanie apoptozy nabłonka jajnika.
Źródło – www.chorobycywilizacyjne.pl/rak-jajnika/

Źródło – Jestem Przy Tobie

Rak jajnika jest chorobą, która nie boli. Jej wykrycie zależy od samych pacjentek, które są świadome potrzeby badania.
Podwyższone ryzyko zachorowania na raka jajnika:

• rodzinne występowanie, co dotyczy 5-10% wszystkich przypadków – wrodzone nieprawidłowości genetyczne np. genu BRCA1

• rak piersi (dwukrotnie wyższe ryzyko zachorowania)

• w dziedzicznym występowaniu niepolipowatego raka okrężniczo-odbytniczego lub zespole Lynch II. W skład wspomnianego zespołu wchodzą: wczesny, niepolipowaty rak okrężniczo-odbytniczy, rak endometrium, rak górnego odcinka układu pokarmowego (przewody żółciowe, trzustka, jelito cienkie), rak urotelialny moczowodu

• zaburzenia czynności hormonalnej, stymulacja jajnika

• bezdzietność i urodzenie pierwszego dziecka powyżej 35 roku życia.

Objawy

Brak charakterystycznych objawów raka jajnika we wczesnym stadium choroby powoduje, że tylko u 20% pacjentek schorzenie jest diagnozowane w początkowym etapie jego rozwoju klinicznego. U większości pań jest mylone z nieżytem przewodu pokarmowego, podobne są bowiem symptomy obu chorób:

ból zlokalizowany w różnych częściach jamy brzusznej i miednicy małej
uczucie pełności, przelewanie w brzuchu
niesprecyzowane, lecz przewlekłe dolegliwości ze strony żołądka lub jelit
zmiany w dotychczasowej pracy systemu trawiennego bez istotnego powodu: np. zmiana zwyczajów żywieniowych.
objawy parcia na pęcherz moczowy bez związku z infekcja układu moczowego.
zmiany wagi bez uchwytnej przyczyny
postępujące osłabienie organizmu
Najbardziej niepokojącym objawem jest wodobrzusze.

Jeśli objawy trwają dłużej niż 14 dni, należy skonsultować się z lekarzem i wykonać odpowiednie badania ginekologiczne.

Rokowania

Rokowanie może być tak różne, jak różne są kobiety. Wpływa na nie bowiem nie tylko stan ogólny organizmu oraz sprawność układu odpornościowego, ale i indywidualne cechy guza.

Gdy rak jest dość szybko wykryty i zaatakowane są tylko jajniki, pięcioletnie przeżycie wynosi około 90%. Im bardziej zaawansowany rozwój nowotworu, tym mniejsza szansa wyleczenia. Na przykład – dla trzeciego stopnia zaawansowania klinicznego odsetek wyleczeń nie przekracza 30%.

Źródło: jestemprzytobie.pl

Na każdą pierwszą wizytę u danego lekarza, w przychodni lub klinice:
• zabierz ze sobą całą posiadaną dokumentację medyczną, zarówno dotyczącą obecnej choroby, jak i chorób w przeszłości – najlepiej przygotuj xero najważniejszych dokumentów

• weź ze sobą klisze RTG, TK, NMR

• przygotuj spis przyjmowanych na stałe leków, zaleconych przez innych lekarzy, jak i tych kupowanych bez recepty

Czasami warto być z bliską osobą z uwagi na możliwe zdenerwowanie, towarzyszące rozmowie o chorobie nowotworowej.

Gdy zgłaszasz się na zabieg operacyjny:

• sprawdź, czy posiadasz wszystkie zalecone badania, w tym wynik badania grupy krwi

• nie zapomnij o zaświadczeniu o krwiodawstwie rodzinnym

• zabierz ze sobą środki higieniczne, bieliznę, szlafrok, koszulę, skarpetki i kapcie

• zmyj lakier z paznokci, zdejmij kolczyki

• biżuterię lepiej zostaw w domu

Gdy zgłaszasz się na chemioterapię:

• miej przy sobie wyniki zaleconych badań

• zabierz środki higieniczne, bieliznę, szlafrok, koszulę, skarpetki, kapcie

• przyda się spis występujących po poprzednim kursie istotnych dolegliwości i czas ich wystąpienia

• nie zapomnij również o wszelkiej dokumentacji medycznej związanej z wydarzeniami, które wystąpiły od ostatniego cyklu (wizyty u lekarza, pobyty szpitalne, dodatkowe badania)

Podczas konferencji inaugurującej VI. odsłonę Ogólnopolskiej Kampanii Społecznej „Diagnostyka jajnika” Agencja badawcza IQS przedstawiła „Raport z badania na temat świadomości profilaktyki chorób ginekologicznych’’, który potwierdza, że pandemia COVID-19 znacząco wpłynęła na zachowania profilaktyczne Polek, a szczególnie trudnym momentem był lockdown.

„Ponad połowa kobiet (58%) twierdzi, że miały problemy z dostępem do opieki medycznej lub realizacją badań profilaktycznych. Natomiast średnio co czwarta wskazała również na inne problemy: wielu paniom terminy wizyt u lekarza po prostu przepadły (26%), innym nie udało się umówić na wizytę do innego specjalisty (25%) lub też nie udało się umówić na wizytę do ginekologa (22%). – przytacza alarmujące dane Marta Rybicka – Business Unit Director Agencji badawczej IQS.

 

Powody braku profilaktyki
Jak wynika z badań IQS 65% kobiet unika badań profilaktycznych, ponieważ boi się, że zostanie wykryta u nich choroba. Istotnym problemem jest to, że spory odsetek kobiet uważa, że nie stać ich na prywatnego lekarza (49%), a jednocześnie na wizytę, szczególnie w ramach NFZ, czeka się zbyt długo (38%).

 

Świadomość genów BRCA
Agencja IQS informuje, że co ósma kobieta słyszała o istnieniu genów BRACA i wskazuje, ze są one odpowiedzialne za raka jajnika i raka piersi. Jednak w dalszym ciągu co piata z tych pań, które o słyszały o genach BRCA1 i BRCA2 nie wie, co to są za geny i za co odpowiadają.

 

Objawy raka jajnika
Biorąc pod uwagę wyniki badań IQS z poprzednich lat, świadomość Polek na temat objawów raka jajnika (m.in.: bóle brzucha, bóle w podbrzuszu, objawy ze strony układu pokarmowego, czy uczucie nagłego parcia na mocz) maleje. Na taki wynik wpływ może mieć wiele czynników, niekoniecznie obniżenie stanu wiedzy na temat raka jajnika. Rok 2020 to czas, kiedy wszyscy skoncentrowali się na sytuacji związanej z pandemią koronawirusa i inne rzeczy zostały odłożone „na później”.

 

Reakcje lekarzy na specyficzne objawy raka jajnika
Symptomy raka jajnika kobiety mylą z dolegliwościami ze strony układu pokarmowego, więc wydaje im się, że to nic niepokojącego. Nierzadko też lekarze pierwszego kontaktu słysząc o bólach brzucha, uczuciu ciężkości w jamie brzusznej, czy wzdęciach – przepisują leki na niestrawność i nie zalecają
szczegółowej diagnostyki ginekologicznej. Tymczasem pierwsza diagnoza i od razu skierowanie na USG transwaginalne pozwala na wczesne wykrycie „cichego zabójcy” i daje szansę na wydłużenie życia pacjentki.